เมื่อถึงช่วงเทศกาลถือศีลกินเจประจำปี นอกจากบรรยากาศของอาหารเจและขบวนแห่ที่คึกคักไปทั่วทุกพื้นที่แล้ว สิ่งหนึ่งที่ดึงดูดสายตาและสร้างความประทับใจให้ผู้พบเห็นอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ คือภาพของบรรดาม้าทรงที่ออกมาประกอบพิธีกรรมตามความเชื่อ โดยเฉพาะอย่างยิ่งภาพการใช้ของมีคมแทงทะลุบริเวณแก้ม ปาก หรือส่วนต่าง ๆ ของร่างกาย ซึ่งแม้จะดูเจ็บปวดสาหัสสำหรับคนทั่วไป แต่สำหรับผู้ที่เป็นม้าทรงแล้ว นี่คือการแสดงออกถึงศรัทธาและการเป็นสื่อกลางระหว่างโลกมนุษย์กับโลกเทวดา

ม้าทรงคืออะไร และมีบทบาทอย่างไรในเทศกาลกินเจ

ตามความเชื่อของชาวไทยเชื้อสายจีนและชุมชนที่นับถือศาสนาเต๋า ม้าทรงคือบุคคลที่ได้รับการเลือกสรรจากเทพเจ้าให้เป็นสื่อกลางในการสื่อสารระหว่างโลกมนุษย์กับโลกเทวดา ในช่วงเทศกาลกินเจหรือเทศกาลเก้าวันเจ้า เชื่อกันว่าเทพเจ้าต่าง ๆ โดยเฉพาะเจ้าแม่กวนอิมและเทพพยนต์จะเสด็จลงมายังโลกมนุษย์ และอาศัยร่างของม้าทรงเพื่อประกอบพิธีกรรม มอบพรให้ผู้ศรัทธา และขับไล่สิ่งชั่วร้ายออกจากชุมชน

บุคคลที่จะกลายเป็นม้าทรงไม่ได้เป็นไปโดยความตั้งใจของตนเองเพียงอย่างเดียว แต่เชื่อกันว่าต้องได้รับการ "เรียก" หรือ "เลือก" จากเทพเจ้า โดยอาจมีอาการเข้าทรงเป็นครั้งแรกอย่างไม่คาดคิด บางคนอาจมีประสบการณ์ฝันเห็นเทพเจ้า หรือรู้สึกถึงพลังเหนือธรรมชาติที่เรียกร้องให้ทำหน้าที่นี้ เมื่อได้รับการยอมรับแล้ว ม้าทรงจะต้องผ่านการฝึกฝนและเตรียมตัวทั้งทางร่างกายและจิตใจ รวมถึงการถือศีลอย่างเคร่งครัดในช่วงเทศกาล

ทำไมต้องแทงปากและใช้ของมีคม

คำถามที่หลายคนสงสัยคือ ทำไมม้าทรงต้องยอมให้ของมีคมเช่น ดาบ หอก เหล็กแหลม หรือแม้แต่ขวานขนาดใหญ่แทงทะลุแก้มและปาก ตามความเชื่อแล้ว การใช้ของมีคมเหล่านี้มีความหมายหลายประการ ประการแรกคือการแสดงให้เห็นถึงพลังอำนาจของเทพเจ้าที่สิงสถิตอยู่ในร่างของม้าทรง ซึ่งทำให้ร่างกายของมนุษย์สามารถทนทานต่อความเจ็บปวดที่คนธรรมดาทนไม่ได้

ประการที่สองคือการแสดงถึงความบริสุทธิ์และการชำระล้างบาป เชื่อกันว่าเมื่อเทพเจ้าเข้าสิงในร่างม้าทรงแล้ว ร่างกายนั้นจะกลายเป็นภาคขันธ์ที่บริสุทธิ์ ปราศจากมลทินและความเจ็บปวดทางโลก การแทงของมีคมจึงไม่ทำให้เกิดบาดแผลรุนแรงหรือเลือดออกมากมายเหมือนคนทั่วไป และหลังจากพิธีกรรมสิ้นสุดลง บาดแผลก็จะหายเร็วกว่าปกติอย่างน่าอัศจรรย์

ประการที่สามคือการเป็นสัญลักษณ์ของการเสียสละและการแบกรับความทุกข์ยากแทนชุมชน ม้าทรงยอมรับความเจ็บปวดทางกายเพื่อเป็นตัวแทนในการขอพรและขับไล่โรคภัยไข้เจ็บออกจากหมู่บ้าน การกระทำนี้จึงเป็นการแสดงถึงจิตวิญญาณของการให้และความเมตตากรุณาในระดับสูงสุด

กระบวนการและพิธีกรรมที่เกี่ยวข้อง

ก่อนที่ม้าทรงจะเข้าสู่พิธีกรรมแทงปาก จะต้องมีการเตรียมตัวอย่างเข้มงวด ตั้งแต่การถือศีลกินเจอย่างเคร่งครัดเป็นเวลาหลายวัน การชำระร่างกายให้บริสุทธิ์ การสวดมนต์และการภาวนาเพื่อเชิญเทพเจ้าเข้าสิง เมื่อถึงเวลาพิธี ม้าทรงจะอยู่ในสภาวะที่เรียกว่า "เข้าทรง" ซึ่งจิตสำนึกของตนเองจะถูกแทนที่ด้วยจิตวิญญาณของเทพเจ้า

ในสภาวะนี้ ม้าทรงอาจมีพฤติกรรมที่แตกต่างไปจากปกติ เช่น พูดด้วยน้ำเสียงที่เปลี่ยนไป เคลื่อนไหวอย่างรวดเร็วและมีพลัง หรือแสดงความสามารถพิเศษต่าง ๆ ผู้ช่วยที่ผ่านการฝึกฝนจะเป็นผู้ดำเนินการแทงของมีคมทะลุแก้มหรือปากของม้าทรง โดยมีขั้นตอนและวิธีการที่ถูกต้องตามประเพณี เพื่อความปลอดภัยและเป็นไปตามหลักศาสนา

หลังจากพิธีกรรมเสร็จสิ้น ม้าทรงจะถอนของมีคมออก และมีการทำความสะอาดบาดแผลด้วยน้ำมันศักดิ์สิทธิ์หรือเครื่องสังเวยพิเศษ ตามความเชื่อแล้ว บาดแผลจะไม่ติดเชื้อและจะหายเร็วกว่าปกติ ซึ่งเป็นสิ่งที่ผู้ศรัทธามองว่าเป็นหลักฐานของอำนาจเหนือธรรมชาติที่แท้จริง

มุมมองในยุคปัจจุบัน

แม้ว่าในยุคสมัยใหม่จะมีคำถามและข้อสงสัยเกี่ยวกับพิธีกรรมนี้จากหลายฝ่าย ทั้งในแง่ของความปลอดภัย สุขอนามัย และเหตุผลทางวิทยาศาสตร์ แต่สำหรับชุมชนที่ยังคงรักษาประเพณีนี้ไว้ การเป็นม้าทรงและการประกอบพิธีกรรมแทงปากยังคงเป็นส่วนสำคัญของอัตลักษณ์ทางวัฒนธรรมและความศรัทธาทางศาสนา

ผู้เชี่ยวชาญด้านมานุษยวิทยาและนักวิจัยวัฒนธรรมมองว่า พิธีกรรมเหล่านี้สะท้อนถึงความเชื่อเรื่องความสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์กับสิ่งศักดิ์สิทธิ์ รวมถึงแนวคิดเรื่องการเสียสละเพื่อส่วนรวมที่ฝังลึกในจิตสำนึกของสังคมเอเชีย การทำความเข้าใจพิธีกรรมเหล่านี้จึงควรทำด้วยความเคารพต่อบริบททางวัฒนธรรมและความหมายที่มีต่อผู้ปฏิบัติ

สำหรับผู้ที่สนใจศึกษาหรือเป็นสักขีพยานต่อพิธีกรรมนี้ สิ่งสำคัญคือการเข้าใจว่านี่ไม่ใช่การแสดงหรือความบันเทิง แต่เป็นการแสดงออกถึงศรัทธาที่ลึกซึ้งและการอุทิศตนเพื่อชุมชน ม้าทรงแต่ละคนมีเรื่องราวและแรงจูงใจส่วนตัวที่ทำให้พวกเขายอมรับบทบาทนี้ ซึ่งล้วนสะท้อนถึงความเชื่อและความหวังของมนุษย์ที่มีต่อสิ่งศักดิ์สิทธิ์และพลังเหนือธรรมชาติที่คุ้มครองดูแลพวกเขา

เรียบเรียงจากข่าวที่เผยแพร่สาธารณะ · ที่มา: ม้าทรงเทศกาลกินเจพิธีกรรมไทยความเชื่อจีนแทงปาก